Glitter, glorie, globalisatie...

Liberalisering en Cultuur, enkele bedenkingen
Heeft het verdwijnen van orkesten te maken met het geen voeling hebben met de economische wereld zoals dirigent Leonard Slatkin al in ‘97 beweerde? Het is zelden dat ik een dirigent aanhaal, maar soms zeggen ze toch intelligente dingen... “Want je kan niet terug”, zegt Slatkin, “je moet nieuwe wegen zoeken. Er is tegenwoordig ook zoveel concurrentie op het vlak van entertainment: je kan op je TV scherm optredens zien van over de hele wereld, film & cinema, sport, enz”.

In Philadelphia staakte het orkest enkele jaren geleden omdat ze geen radio-uitzendingen meer hadden en er geen platen meer werden opgenomen zoals voorheen. Onlangs was er de dramatische oproep van FIM (Fédération International de Musique) omdat het Muenchner Symphoniker dreigt te verdwijnen wegens financiële moeilijkheden van de stad München.

De modewoorden die Anciaux lanceerde, en die tot op vandaag maken dat alles wat cultuur is met een ‘socio-cultureel’ sausje moet overgoten worden, dat er verbreed en vervlakt moet worden dat het een lieve lust is of je komt niet meer in aanmerking voor een subsidie, dat maakt het er niet makkelijker op.
En het is al even moeilijk om politici ervan te overtuigen dat cultuur even belangrijk is als wetenschappen, vervoer of gezondheidszorg, enz..
We waren echter enkele dagen geleden op het Kab. Cult. om te praten over het nieuwe Kunstendecreet en men verzekerde ons dat een luik kunsteducatie en socio-cultuuur zeker geen verplichting was voor de cult. instellen. En als men dat wel deed, dat daar dan ook de nodige middelen zouden voor voorzien worden in de 4-jaarlijkse enveloppes.

Er was nochtans een tijd dat dat Vlaanderen zijn culturele zonen uitzond over de hele wereld, en dat onze schilders, kunstenaars en musici de kwalitatieve standaard waren. Dat is dikwijls nog steeds zo, maar het wordt niet meer op dezelfde manier gehonoreerd.

Sponsoring is voor veel culturele instellingen een kwestie van overleven geworden maar de laatste jaren zien we dat bedrijven minder investeren in cultuur. Het levert een aantal paradoxen op: de instelling, orkest, theater of kunstenaar die het meeste sponsoring bemachtigt, overleeft. Maar wil dat zeggen dat die de beste is?

Internet en bedrijven als Napster, Kazaa en anderen beroven uitvoerders van hun opname rechten. Op nooit eerder vertoonde schaal worden muziekstukken verspreid langs de digitale weg, zonder dat de componisten of artiesten ook maar een eurocent zien. Artiesten, uitgeverijen, Sabam, Uradex en anderen lijken machteloos te staan.
Maar een nieuwe - en betalende - site van Apple om muziek te downloaden kan misschien een kentering betekenen?

Uitwijking naar lage loon landen: Dit was onlangs een denkpiste in een operahuis om de theaterkostuums te laten maken in lage loonlanden in de hoop zo te besparen. Echter, theater kostuums vereisen een grote specialisatie en maatwerk zodat we kunnen hopen dat men aldaar bij de directie tot inzicht komt...

En dan is er nog het taboe omtrent geld en artiesten. Toen de Duitse concertmanager Göhre in 1989 de lijst van zijn (klassieke) artiesten in 3 prijsklassen publiceerde kreeg hij verwijten dat hij “kunstenaars als handelswaar liet verworden” (D.Sigall, voorzitter British Association of Concert Agents). Nochtans heeft geen enkele klassieke concertartiest (behalve enkele uitzonderingen zoals Caruso of Pavarotti) ooit sommen verdiend die in de buurt komen van Sinatra, de Beatles of Robbie Williams. Göhre werd echter met een schorsing van de Europese Vereniging van Concertagenten bedreigd. (Dat is natuurlijk compleet onwettelijk sinds de uitspraken en arresten van het Europees Hof van de Rechten van de Mens over de zaak König en de zaak Le Compte. ‘Het uitoefenen van een beroep is een burgerlijk recht en daarover kan enkel beslist worden door Burgerlijke Rechtbanken. Niet door een uitzonderingsrechtbank of beroepsvereniging.’)

CAO’s zoals de CAO muziek regelen wel wat men artiesten zou moeten betalen, maar ten eerste wordt dit niet overal toegepast en ten tweede vallen solisten en zeker internationale sterren, hier niet onder. Zij vragen wat ze willen en zorgen er met hun vergoedingen die de laatste tientallen jaren exorbitant zijn gestegen, voor een ontwrichting van de markt, en een bijna failliet van heel wat orkesten en culturele instellingen. Lees er de boeken van Norman Lebrecht maar eens op na met aan duidelijkheid niets te wensen overlatende titels zoals ‘de mythe van de Maëstro’ en ‘Requiem voor de klassieke muziek’.

Een aantal grote artiesten zitten bij agentschappen die ook voornamelijk pop of sportvedetten vertegenwoordigen, maar die voor hun artiesten wel gelijkaardige uitkoopsommen zijn beginnen eisen. Een langzamerhand onhoudbare en onbetaalbare zaak om grote namen naar de muziektheaters en orkesten te halen.

Of je moet naar een sportpaleis of een Vorst nationaal, de betonnen bunker bij uitstek, om in minderwaardige omstandigheden een artiest aan het werk te zien. Waarbij het niet altijd duidelijk is waar de grens ligt tussen publiek & private samenwerking, nog zo een modewoord van onze Vlaamse regering. Denken we ook aan de Allaerts van deze wereld die hun artiesten, dansers en zangers behandelen als grof vuil, ze onderbetalen tot de vakbond enkele waarschuwingsschoten lost. Maar zonder schroom de ene leugen na de andere verkondigen bij beleidsmakers en in het Vlaams Parlement. Jammer voor hem waren ook de vakbonden waakzaam aanwezig en werden enkele stevige puntjes op de ‘i’ gezet tijdens bvb de hoorzitting over ballet en musical op 24 oktober 2002.

Als uitsmijter een anecdote over het statuut van de kunstenaar: ‘we zijn toch al geen karakterdanseressen meer’:
Enkele jaren geleden kreeg een buitenlandse musicus zijn verblijfsvergunning waarop stond ‘karakterdanseres’. Kun je dat even vertalen, vroeg hij me... Daar stond ik dan en ik wist niet of ik moest lachen of triestig worden omdat we geen statuut hadden. Begin dat maar eens uit te leggen aan iemand die niet in België woont. Nu mogen we blij zijn, we zijn toch al geen karakterdanseres meer en met een beetje geluk komt er dit jaar nog een finalisering van het statuut.

foto S. Le Compte

back to top